Можаце сабе ўявіць: беласнежны двухпавярховы памешчыцкі маёнтак, вакол – алея з заморскіх дрэў, а па сцежцы на чыстакроўных арабскіх скакунах важна прагульваюцца тры прыгожыя паненкі –  дочкі гаспадара абшараў. На палях жа працуюць прыгонныя: ледзь хто спыніўся – бізун памешчыцкага аканома спрытна пройдзецца па спіне. Калі ж хто стараецца непамерна – гарнец гірсы атрымае ў якасці ўзнагароды. І нясе ў сваю курную хату, каб накарміць дзетвару, мурзатую і басаногую. А адмыцца не так і лёгка – трэба было ў печку лезці…

Сапраўдная гісторыя пад руінамі вайны

Менавіта так малююць вёску Юхавічы Клясціцкага сельсавета патомкі тых, хто жыў тут у дарэвалюцыйны час. Прычым, зваўся населены пункт не вёска, а мястэчка.
Сярод прыгонных была і маці карэннай жыхаркі Юхавіч Кацярыны Мікалаеўны Коршун, якая і распавядала дачцэ пра сваё дзяцінства і маладосць, а таксама пра памешчыка Клемберга, аканома Лемяшэўскага. Апошні, па словах прыгонных, лютаваў штодзённа, караў без меры. Увогуле, людзей за людзей не лічыў – ні прозвішчаў не ведаў, ні пра патрэбы ніколі не цікавіўся.

У маёнтку ж было вокнаў столькі, колькі тыдняў у годзе, а дзярэй 12, як месяцаў.
– Вось пасля рэвалюцыі людзі зажылі, – расказвае Кацярына Мікалаеўна. – Зямля  сялянам, фабрыкі  рабочым, як загадаў Ленін. Нам далі дзве дзесяціны зямлі, выдаткавалі лес на будаўніцтва сядзібы. Зажы-ліся мае тата з маці так, што займелі свой зерняток, дзве каровы, коней. Але радавацца прыйшлося нядоўга – 1929 год з калектывізацыяй унёс свае карэктывы ў жыццё. Людзі і палова маёмасці перайшлі ў калгасы. Усё стала агульнае. Нашай сям’і пакінулі толькі сядзібу і хлеў. Але ж усё роўна жылі весела і дружна – разам працавалі, разам адпачывалі. Вёска гула, а калгас быў перадавы, працвітаў – шчырыя на ўраджай былі ранейшыя памешчыкавы гектары.  Ведалі тады гаспадарку імя Карла Маркса не толькі ў нашам раёне. Перадавая была па ўсіх паказчыках.

Былы маёнтак Клемберга ператварылі ў школу. Выкладалі там і Аляксандр Іванавіч Дзмітрачэнка (пасля – старшыня Расонскага райвыканкама), і Павел Міронавіч Машэраў.
Працаваць было дзе людзям ( а насельніцтва было ў вёсцы больш за 800 чалавек) – функцыянавалі 3 магазіны, леспрамгас, швейная і абутковая майстэрні, пошта, смалзавод,  цэх па перапрацоўцы малака, бальніца, 2 царквы.

Бесклапотнае, шчаслівае дзяцінства Кацярыны, як і іншых юхаўцаў, скончылася, калі прыйшла вайна. Старэйшы брат дзяўчыны, Іван Барысаў, на той момант служыў у Арзамасе. Гаспадар хварэў, таму не пайшоў на фронт ці ў партызаны, а застаўся ў вёсцы. Пасля абвяшчэння вайны ў хуткім часе ў Юхавічы прыйшлі нямецкія захопнікі. Яны размясціліся гарнізонам у будынку школы. Знайшліся і жадаючыя дапамагаць новай уладзе. Бургамістрам абралі выкладчыка нямецкай мовы Волкава, а старастам быў чалавек карыслівы і зласлівы па прозвішчы Кавалёнак. Здавалася б, усё ішло сваім парадкам. Людзі сеялі, аралі, збіралі ўраджай. Нават на танцы збіраліся, якія ладзілі ў будынку былой канторы. Вось там і распрацоўваліся планы па захопу гар-нізона.
А аднойчы ноччу ў хату да Барысавых завіталі партызаны. Сярод іншых – Пётр Машэраў. Пра што гутарылі і аб чым дамовіліся з бацькам нечаканыя госці, Кацярына, якой на тую пару было 12 год, не ведала. Аднак наступнай раніцай фашысты дазналіся, што ў Юхавічы прыходзілі партызаны і выклікалі да сябе кожнага вяскоўца па чарзе.

Выходзілі з канцылярыі людзі збітыя і зняссіленыя. Калі чарга дайшла да матулі Кацярыны, жанчына смела адказала: “Так, заходзіў у хату хтосьці. Але ж было цёмна і я не зразумела, што гэта за візіцёры былі. Спыталі, ці ёсць, што паесці, і пайшлі. Вы ж тут гаспадары, а ахоўваеце вёску дрэнна. Вось і шастаюць чужыя па начах”. Жанчыну адпусцілі і ў той жа дзень каля хаты Барысавых выставілі дзяжурных са зброяй.  Вось так кемлівасць гаспадыні сядзібы выратавала яе насельнікаў ад катаванняў. А праз непрацяглы час паліцаі, якім не выдавалі зброю, запатрабавалі аўтаматы, аргументуючы гэта тым, што абстаноўка небяспечная, партызаны побач. Немцы ім паверылі. А дарэмна – ноччу ўвесь фашысцкі гарнізон быў знішчаны, а паліцаі і юхавіцкія хлопцы-падпольшчыкі пайшлі ў лес і арганізаваўся новы партызанскі атрад. Расказвалі, што адзін з немцаў быў закаханы ў мясцовую жыхарку і, паранены, дапоўз да яе. Жанчына яго схавала і лячыла. Менавіта ён потым і выратаваў юхаўскіх жыхароў, калі прыйшоў карны атрад і ўсіх хацелі спаліць зажыва. Уцалелы немец упэўніў сваіх у тым, што вяскоўцы ведаць не ведалі пра здраду, якая рыхтавалася і не прымалі ў загаворы ніякага ўдзелу. Але ж хаты ўсё роўна падпалілі. Вецер не данёс агонь толькі да апошніх, на ўскрайку вёскі. Там і знайшлі прытулак па некалькі сем’яў – у цеснаце, ды не ў крыўдзе. Пакуль не прыйшло вызваленне. Сярод выратавальнікаў быў і Іван Барысаў – брат Кацярыны Мікалаеўны. 

Ён з асаблівым хваляваннем чакаў гэтага моманту, бо ўжо столькі часу прайшло, як хлопцам ён пакінуў роднае мястэчка.  
…Шаснаццацігадовая дзяўчына пайшла працаваць, як і ўсе аднавяскоўцы, у калгас.
–    Не ведаю, ці то моладзь цяпер кволая,  ці то лянівая, а працаваць не ўмее, – расказвае Кацярына Мікалаеўна. – Мы, пятнаццаці-шаснаццацігадовыя, па 20 сотак жыта жалі ў дзень, па 10 – ільну вырывалі, касілі па 50 сотак. Безумоўна, вёску адбудоўвалі з нуля. Першым чынам зрабілі мост праз раку, потым пабудавалі школу. Бярвенні на сабе насілі – і ніхто не скардзіўся на цяжкі лёс. А галодныя ж былі, нават ветрам хістала.



Кацярына Мікалаеўна працавала звеннявой, а потым,  да выхаду на пенсію – сакратаром у сельскім Савеце. У Юхавічах выйшла замуж, нарадзіла дваіх дзяцей. Цяпер у кожнага з іх – свае сем’і ў Санкт-Пецярбурзе. 6 унукаў і 4 праўнукі наведваюцца да бабулі не так часта, як хацелася б ёй, але ж не забываюць - тэлефануюць, шлюць лісты.

–    А вёска зусім не такая, як была раней, – кажа Кацярына Мікалаеўна.– Бывае, за дзень ніводнага чалавека ў вакно не ўбачыш. Адзін Чырвоны Бор раней даваў столькі прадукцыі, што грымеў на ўвесь Саюз. Шкада, такія землі былі! І нават не хапала ўсім жадаючым…

Няма нічога мілейшага за родны кут

Святлана Мікалаеўна Бегляцова, старэйшына вёскі Юхавічы, асноўнымі праблемамі бачыць дрэннае транспартнае злучэнне вёскі з гарадскім пасёлкам і кінутыя хаты. Апошнія зарастаюць бур’янам, а нашчадкаў няма. Каго было магчыма, адшукала, і сядзібы, набыўшыя гаспадароў, прыведзены ў належны стан,  астатнія ж трэба зносіць.
Увогуле, Святлана Мікалаеўна – незамянімы памочнік сельсавету. Ёй давяраюць людзі, давярае кіраўніцтва, а гэта самае каштоўнае. Жанчына займаецца і афармленнем дакументаў вяскоўцаў, і падаткі збірае, адвозіць у райцэнтр каб заплаціць. Ды і праблемы, з якімі да яе звяртаюцца мясцовыя жыхары заўсёды даносіць да кіраўніцтва Клясціцкага сельвыканкама – то святла няма, то дарогу трэба расчысціць, то з дровамі дапамагчы. Спраў у старэйшыны хапае. Ідуць да яе людзі на ФАП і за медыцынскай дапамогай, і за парадай жыццёвай. У Юхавічах на фельчарска-акушэрскім пункце працуе 14 год, таму ведае кожнага жыхара ад малога да вялікага. У дзень на прыём да медыка звяртаецца 7-10 чалавек, кагосьці жанчына наведвае дома. Людзі паважаюць свайго медыка і старэйшыну, а яна, у сваю чаргу, стараецца для людзей.



Засталося ў вёсцы 157 чалавек, жыццё тут, хаця і памяркоўнае, працягваецца. Прыемна, што прыязджае ў вёску моладзь. Нядаўна вярнулася на радзіму сям’я Кульдзеевых. Наталля пакуль займаецца зборам журавін, спадзяецца, што ў хуткім часе знойдзе работу па душы. Уладзімір, вадзіцель па прафесіі, спрабуе свае сілы ў заробках за мяжой. Чатыры гады назад, калі ў Юхавічах закрылі бібліятэку, дзе працавала Наталля, Кульдзеевы з’ехалі да знаёмых у Чашнікі. Пажылі, паглядзелі і вырашылі – лепей, чым на малой радзіме, не будзе. Цяпер сын і дачка Уладзіміра і Наталлі вучаца ў Клясціцкай школе, а сям’я наладжвае быт у Юхавічах.

З задавальненнем наведваюць вяскоўцы і жыхары прымежнага расійскага мястэчка юхавіцкую краму. Тут ёсць усе неабходныя тавары паўсядзённага попыту, як харчовыя, так і прамысловыя. Акрамя таго, прымаюцца і спраўна выконваюцца заяўкі насельніцтва. Загадвае магазінам Марыя Багданаўна Вераб’ёва, якая прыехала на Расоншчыну з Украіны і засталася жыць у Юхавічах, вырасціла разам з мужам дваіх дзяцей. Планы, кажа прыемная і ветлівая загадчыца, вялікія, стараюцца выконваць.



Штомесячная выручка для сельскага магазіна немалая – каля 200 мільёнаў рублёў.
Нават і на кубачак кавы ёсць, куды завітаць юхаўцам – заўсёды рады наведвальнікам у кафэ “ТирКарнет”.

Так што, хто ведае, можа і знойдуцца яшчэ гаспадары на закінутыя хаціны – і мясціны прыгожыя, і ўсё неабходнае для жыцця ёсць...